Kto nie dostanie zachowku ?

smartphone-569515_1280

Wg prawa cywilnego, każdy ma swobodę dysponowania własnym majątkiem, także na wypadek śmierci. Kodeks cywilny w części spadkowej określa ustawową kolejność dziedziczenia wraz z różnymi wariantami, na wypadek, gdyby spadkodawca nie zostawił testamentu lub odwołał go, nie tworząc nowego. Jednak w wypadku, gdy rozporządzi swoim majątkiem, pomijając niektórych najbliższych, kodeks daje im mimo to pewne udziały w spadku. Jest to właśnie zachowek. A zatem jak mówi Prawo spadkowe – kiedy nie należy się zachowek?

Uprawieni do zachowku z ustawy

Kodeks Cywilny w art. 991 określa zamknięty katalog uprawnionych do otrzymania zachowku. Są to zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Rodzice nie mogą występować o zachowek, jeśli nie ma testamentu, ale zmarły pozostawił dzieci, wnuki, prawnuki lub jego małżonek żyje. Standardowa wysokość zachowku w tych przypadkach to połowa tego, co uzyskaliby ustawowo. Wyjątkowo, w przypadku osób trwale niezdolnych do pracy albo małoletniego zstępnego są to dwie trzecie. Kolejne artykuły szczegółowo określają, w jaki sposób obliczyć wysokość zachowku.

Kogo można wyłączyć całkowicie ?

Pierwsza i najważniejsza kategoria osób, które spadkodawca może wyłączyć z dziedziczenia w całości, to rodzeństwo i dzieci rodzeństwa. W razie wyłączenia nie otrzymują oni zachowku, nawet gdyby stali się do niego ustawowo dopuszczeni.

Następnie, sąd może uznać kogoś za niegodnego dziedziczenia i wówczas nie otrzyma on ani spadku, ani zachowku. Dzieje się tak, jeśli sąd uzna, że: a)dopuścił się on ciężkiego przestępstwa wobec spadkodawcy,

b)wpłynął groźbą lub podstępem na spisanie lub odwołanie testamentu,

c)ukrył, zniszczył, podrobił lub przerobił zapisy testamentu, nawet jeśli ktoś mu w tym pomógł.

Kolejna kategoria to ci, którzy zrzekają się dziedziczenia. Zrzec się może ten, kto byłby z ustawy powołany do spadku, aktem notarialnym ze spadkodawcą. Jeśli taka umowa zostanie odwołana kolejnym aktem notarialnym między tymi osobami, to prawo do zachowku powraca.

Następnie, zachowek traci ten, kto spadek odrzucił. Przy czym prawa do zachowku nie traci ten, kto na mocy art. 1014 wykorzystał jedną z dwóch możliwości do częściowego odrzucenia spadku.

Ostatnia kategoria wyłączenia to małżonek, z którym zmarły był w separacji albo przed śmiercią wystąpił z wnioskiem rozwodowym lub o separację. Wtedy sąd często czeka na rozpoznanie takiego wniosku.

Jak przywrócić sobie prawo do zachowku ?

Najłatwiej „odzyskać” zachowek, jeśli z testamentu nie wynika wprost wola spadkodawcy lub przyczyna jego pozbawienia. Zachowek „wraca” też, jeśli osoba wydziedziczona testamentem udowodni, że uzyskała przebaczenie. Jest to nieodwracalne. Może też po prostu udowodnić, że dana przyczyna, wymieniona w testamencie nie istniała w chwili śmierci spadkodawcy. Ewentualnie, jeśli spadkodawca nie miał pełnej zdolności do czynności prawnych, można wykazać, że nie miał „pełnego rozeznania”, co robi.