Prawa i obowiązki świadka w sądzie

Świadkiem w postępowaniu karnym może być każda osoba, która w ocenie organów sprawiedliwości może posiadać istotne i przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy informacje i została wezwana do organu w celu złożenia zeznań. Przepisy procedury karnej nakładają na osobę powołaną do sądu w charakterze świadka szereg obowiązków, których niewykonanie skutkuje odpowiedzialnością karną lub zastosowaniem kar porządkowych. Te same przepisy przyznają jednak świadkowi również prawa, z których może skorzystać.

Obowiązki świadka

1. Obowiązek stawiennictwa na wezwanie i pozostanie do dyspozycji sądu do zakończenia czynności procesowych.

Każda osoba wezwana do sądu w charakterze świadka ma obowiązek stawić się na miejsce we wskazanej w wezwaniu godzinie. Z obowiązku bezpośredniego stawienia się na rozprawę świadka zwalnia jedynie choroba, trwałe kalectwo lub inna dająca się pokonać przeszkoda. Wówczas istnieje możliwość, by świadka przesłuchać w miejscu jego pobytu, bądź przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przesłuchanie na odległość.

Nie stawienie się na wezwanie lub oddalenie się z miejsca czynności, bez wcześniejszego zezwolenia, skutkuje nałożeniem kary pieniężnej w wysokości do 10 tys. zł. Ponadto organ sprawiedliwości może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka na miejsce przeprowadzania czynności prawnych.

2. Obowiązek składania zeznań.

Każda osoba, która została wezwana w charakterze świadka ma obowiązek złożyć zeznania. Z kolei jeśli świadek bezpodstawnie odmawia złożenia zeznań i wyjaśnień, mimo pouczenia o spoczywającym na nim obowiązku, mogą zostać nałożone na świadka kary pieniężne do wysokości 10 tys. zł lub kary pozbawienia wolności do 30 dni.

3. Obowiązek złożenia przyrzeczenia

Złożenie przyrzeczenia następuje przed sądem lub wyznaczonym przez sąd miejscu, przy czym za zgodą obu stron można odstąpić od odbierania przyrzeczenia.

4. Obowiązek mówienia prawdy

Wezwany świadek ma obowiązek składania zeznań zgodnie z prawdą i niezatajania istotnych dla postępowania faktów i informacji. Świadek, który świadomie i umyślnie zataja prawdę lub zeznaje niezgodnie z prawdą podlega odpowiedzialności karnej, pozbawienia wolności do lat 3.

Rozbieżności ze stanem faktycznym wynikające z niewiedzy świadka, niepamięci lub też wadliwego postrzegania danych wydarzeń przez świadka nie stanowią czynu zabronionego, a więc nie podlegają karze.

Prawa świadka

1. Prawo do odmowy składania zeznań i uchylenia się od odpowiedzi na pytanie

Prawo do odmowy złożenia zeznań i uchylenia się od odpowiedzi stanowi jedno z najważniejszych praw świadka. Prawo takie przysługuje osobom najbliższym dla podejrzanego. Są nimi: małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, rodzice, powinowaty w tym samym stopniu lub linii, osoba pozostająca w stosunku przysposobionym z podejrzanym, lub osoba pozostające we wspólnym pożyciu. Prawo do odmowy składania zeznań przysługuje również osobie, która w innej toczącej się sprawie została oskarżona o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

Ponadto świadek ma prawo bez podania przyczyny uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeśli mógłby w ten sposób narazić siebie lub bliską sobie osobę na odpowiedzialność karną.

2. Prawo do anonimowości

Świadek ma prawo do złożenia wniosku, aby czynność okazania, w którym przedstawiane są mu osoby do rozpoznania, przeprowadzona została z wyłączeniem możliwości rozpoznania świadka przez osobę rozpoznawaną.

3. Prawo do przesłuchania z wyłączeniem jawności

Świadek ma prawo żądać, by przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treść jego zeznań naraża jego osobę i bliskich na hańbę i niebezpieczeństwo.

4. Prawo do zastrzeżenia danych dot. miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości sądu i prokuratury.

Świadek ma prawo zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania czy aktualnego miejsca pobytu do wyłącznej wiadomości sądu i prokuratury, jeśli istnieje realna i konkretna obawa użycia przemocy lub groźby wobec świadka lub jego najbliższych w związku z jego zeznaniami. Wszelkie pisma procesowe i wezwania kierowane są wówczas do instytucji, w której pracuje świadek lub na wskazany przez niego adres.